School year 2002-2003

[ back to index - terug naar overzicht ]



Bedreigd in Nederland:
De Veldhamster (korenwolf)

De veldhamster (Cricetus cricetus) wordt ook wel de korenwolf genoemd. Koren slaat op het voedsel dat hij eet, wolf is afgeleid van "woof" wat in het Limburgs een bijnaam is voor iemand die erg inhalig is. De veldhamsters zijn zeldzaam en komen in Nederland alleen nog in Zuid- en midden-Limburg voor. In 1999 zijn er acties gestart om deze korenwolf te redden. 

Door Natascha Rossel
September 2002 

Inleiding 

1. De veldhamster 
1.1 Uiterlijk 
1.2 Voedsel
1.3 Territorium
1.4 Voortplanting
1.5 Winterslaap

2. Waardoor wordt de korenwolf bedreigt?

3. Reddingsplan

4. Bronvermelding

1. De hamster


1.1 Uiterlijk
De korenwolf heeft een oranjebruine vacht, met witte vlekken op zijn kop, hals en in zijn nek. Zijn poten zijn wit. De lengte van zijn neus tot zijn staart is tussen de 18 tot 27 cm. De korenwolf kan een halve kilo zwaar worden. Hij is veel groter dan de hamsters uit de dierenwinkel. Hij hobbelt wat heen en weer en staat vaak stil om om zich heen te kijken. Je ziet hem niet vaak omdat hij meestal 's nachts wakker is.

1.2 Voedsel
Een veldhamster is een knaagdier dat het liefst plantaardig voedsel eet. Van jonge graanplanten eet hij de onderste delen. Later eten ze de rijpe korrels. De korenwolf klimt zelfs in ma´splanten en in zonnebloemen. Van akkerkruiden, zoals de klaproos, korenbloem, paardebloem, melkdistel, weegbree en herderstasje eet hij het groen, wortels of de zaden. Ook lust hij biet, aardappelen, bonen en noten. 

De hamster vervoert de winter voorraad in zijn wangen. De totale voorraad die hij verzamelt kan wel twaalf kilo wegen. Dieren zoals wormen, slakken en veldmuizen komen op dit voedsel af. Die worden dan ook door de korenwolf opgegeten.

1.3 Territorium
De veldhamster kiest het liefste een akker uit om zijn burcht te graven, dan woont hij lekker bij zijn voedsel. Op 1 hectare grond kunnen 10 hamsters een burcht maken. Een burcht heeft minstens twee uitgangen. De doorsnee van de gangen is ongeveer 7 centimeter. Onder de grond bevinden zich verschillende kamers om voedsel in op te slaan en om in te nestelen. De veldhamster komt alleen 's nachts naar buiten om te eten. Het mannetje en vrouwtje leven ieder in een eigen burcht. Alleen in de zomer komt het mannetje de burcht van het vrouwtje binnen om te paren. 

1.4 Voortplanting
Begin april beginnen de mannetjes zich te roeren. Ze wurmen zich dan het holletje van het vrouwtje binnen, de mannetjes zijn iets groter dan de vrouwtjes. Het mannetje moet zorgen dat het vrouwtje niet vlucht, hij moet haar agressie beteugelen en hij moet haar begeerte opwekken. Dat gebeurt allemaal met veel tijd, veel gesnuffel en voorzichtig snuitgeduw. De paring gebeurt in het hol, waarna het mannetje buiten de deur wordt gezet. 

Een hamstervrouwtje kan twee tot drie maal bevallen. De eerste zwangerschap duurt het kortst. Die duurt ongeveer drie weken, het vrouwtje krijgt dan vier tot zestien, naakte, blinden jongen. Omdat de moeder maar acht tepels heeft, worden de overige kinderen opgegeten. De jongen wegen na de geboorte acht tot tien gram. Na twee weken hebben ze haar en de oogjes gaan open. Na drie weken verlaten ze hun hol. De korenwolf word minimaal twee jaar en maximaal vier jaar oud.

1.5 De Winterslaap 
Vroeg of laat in de herfst gaat de korenwolf zijn hol in. Dat licht aan de lichaamstemperaturen en aan de buiten temperaturen. Wanneer de lichaamstemperatuur vier graden wordt en het buiten onder de tien graden is (in Nederland tussen oktober en november) begint de winterslaap. De ingangen van hun hol woord dicht gemaakt met aarde. De korenwolf heeft van tevoren zijn hol volgesjouwd met droog gras en plantenresten. Eerst gaan de volwassene mannetjes slapen, dan de vrouwtjes en daarna de jongen uit het laatste nest. Een keer in de week worden ze wakker en eten ze wat van de voorraad. De winterslaap is afgelopen tussen maart en april.

2. Waardoor wordt de korenwolf bedreigt? 

Vooral boeren zijn de grootste bedreiging voor de korenwolf. Veel akkers worden omgevormd tot grasland of er staat ma´s op. In een wei kan een hamster niet leven en in een ma´sakker wordt hij verdreven door drijfmest. De korenwolf leeft op leemhoudende bodems, l÷ssgrond, met een voldoende diepe grondwaterstand. Ontwikkelingen in de moderne landbouw zijn nadelig voor de hamster.
Andere vijanden van de korenwolf zijn roofvogels, kleine roofdieren, maar vooral de vos.

3. Reddingsplan
In Nederland zouden er minimaal 200 hamsters moeten zijn om uitsterven te voorkomen. Alleen nabij Heer, bij Maastricht, zouden in 1999 nog maar enkele veldhamsters leven. Daar zijn slechts 23 hamsterburchten gevonden.
De vereniging Das&Boom start in april 1999 de Hamsterwake. Bekende Nederlanders gaan dag en nacht een wake houden bij de laatste hamster-akker in Heer bij Maastricht. Uiteindelijk krijgen ze van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij toestemming om maximum twaalf hamsters te vangen. Dit lukt en de veldhamsters worden ingezet in een fokprogramma dat Das&Boom samen met Diergaarde Blijdorp uitvoert. In 2001 zijn totaal 98 jonge hamstertjes geboren. Deze zouden afgelopen voorjaar uitgezet worden in Limburgse akkers. Alleen, van de 11 hamsterreservaten die de overheid beloofde te realiseren was er nog niet 1 gereed. De gefokte diertjes zullen dus ook in 2002 niet kunnen worden uitgezet, met het gevaar dat ze in gevangenschap sterven van ouderdom. Das&Boom is niet van plan het zover te laten komen.

De overheid probeert de boeren te bewegen tot hamstervriendelijk akkerbeheer. Dit beheer wordt vergoed met een financiŰle tegemoet-koming per hectare. De burchten bij Heer worden hamstervriendelijk beheerd door de Waterleiding Maatschappij Limburg en door enkele boeren.

Mijn eigen idee om de korenwolf nog meer in bescherming te nemen is om de korenwolf uit landen waar hij niet bedreigt wordt naar Nederland te halen om deze te fokken. En voor al deze diertjes een heel groot stuk l÷sgrond te kopen, met geld van inzamelingsacties, om deze dieren daarop uit te zetten. 

4. Bronvermelding 

Op de site www.korenwolf.nl 
Op de site www.dasenboom.nl 
Documentatie jeugd veldhamster (korenwolf) (Bibliotheek) 

[ back to index - terug naar overzicht ]